|
Systematyka roślin nagozalążkowych (cz. XIV)
3.8 Cyprysowate - podrodzina Taxodiaceae
Badania genetyczne przeprowadzone w ostatnich latach wykazały, że większość rodzajów, które były pierwotnie klasyfikowane jako rodzina Taxodiaceae nie odbiega zbytnio budową genetyczną od cyprysowatych Cupressaceae i dlatego zostały ulokowane w tej grupie taksonomicznej.
3.8.1 Athrotaxis
Wieczniezielone, jednopienne, nieduże (6-12 m) lub w przypadku Athrotaxis selaginoides większe drzewa (do 35 m wysokości)[Foto1, Foto2]. Kora spękana, łuszcząca się długimi płatami [Foto3]. Konary ułożone gęsto, nieregularnie. Liście łuskowate, owalno-lancetowate, ułożone dachówkowato, przylegające do pędu z lekko odstającym czubkiem, 3-4 mm długie, podobne do Cupressus [Foto4 - Athrotaxis cupressoides] lub szydlaste, ustawione luźno, 8-13 mm długie - przypominające Cryptomeria [Foto5 - Athrotaxis selaginoides]. Kwiaty męskie pojedyńcze, kotkowate, na czubkach pędów [Foto6]. Kwiaty żeńskie składające się z 15-25 ułożonych spiralnie łusek z odstająca tarczką[Foto7, Foto8, Foto9], zbliżone do Cryptomeria. Nasiona drobne, opatrzone dwoma równymi skrzydełkami. Liścienie 2.
Znane trzy gatunki występujące w lasach deszczowych Tasmanii.
3.8.2 Szydlica [schowiec, kryptomeria] - Cryptomeria
Zimozielone drzewo, dorastające do 50-60 m wysokości i 3 m średnicy [Foto10]. Najstarszym, znanym okazem jest Jomon-sugi - drzewo rosnące na wyspie Yakushima, o obwodzie 16,4 m i wysokości 25,3 m [Foto11]. Korony młodych drzew stożkowate [Foto12], u starszych podobne lub kopulaste i zagęszczone. Gałęzie ustawione okółkowo, lekko zwisające. Kora czerwonawo-brązowa, włóknista [Foto13]. Pędy roczne zielone. Igły 5-14(20) mm długości, szydlaste, sierpowato wygięte ku przodowi, długo zaostrzone z szerokimi nasadami, ułożone spiralnie w 5 prostnicach [Foto14]. Kwiaty rozdzielnopłciowe, jednopienne, męskie - w kątach igieł na szczycie dwuletnich pędów, owalno-eliptyczne, często zebrane w grona, początkowo zielone, w trakcie dojrzewania czerwonawe, następnie żółte [Foto15]; żeńskie - pojedyńcze, lub po 2-6, na końcach pędów, kuliste, z wyraźnym czubkiem, rozetowate, średnicy 9-16(25) mm, złożone z 20-30 łusek, zębatych na brzegach [Foto16]. Szyszki okryte kolcami ze zmodyfikowanych łusek wspierających [Foto17, Foto18]. Nasiona wrzecionowate, 4-6 mm długie, ze szczątkowymi skrzydełkami po bokach. Liścieni 2-3(4). Jedyny gatunek, Cryptomeria japonica, występuje w Japonii, Chinach, Wietnamie i Laosie, tworząc 2 odmiany zróżnicowane morfologicznie. W uprawie, zwłaszcza w Japonii, znany cały szereg kultywarów o wyróżniających cechach.
3.8.3 Stroigła [kuningamia] - Cunninghamia
Wieczniezielone, jednopienne, wysokie drzewo - do 50 m wysokości i 3 m średnicy pnia [Foto19]. Korona stożkowa, gałęzie ustawione w okółkach, końce przewisające. Kora brązowawo-szara, łuszcząca się podłużnie, odsłaniając wewnętrzną, jaśniejszą warstwę [Foto20]. Pędy roczne zielone, pączki zaokrąglone. Igły długie, 15-70 x 1,5-5 mm, sztywne, skórzaste i kłujące, lancetowate, stopniowo zwężające się, mocno spłaszczone, skrętoległe, ułożone płasko w podwójnych rzędach na pędzie [Foto21]. Górna strona ciemnozielona, na dolnej 2 szerokie, białe paski z aparatami szparkowymi. Kwiaty rozdzielnopłciowe, na szczytach pędów : męskie - zebrane w grona, podłużno-cylindryczne [Foto22], żeńskie - kuliste, średnicy 2-4,5 cm, skupione po 1-3 [Foto23]. Dojrzałe szyszki o sztywnych, skórzastych łuskach, szeroko zaostrzonych z kolczastymi końcami [Foto24]. Nasiona 5-6 x 4 mm, wąsko oskrzydlone . Liścienie 2.
Znane dwa gatunki [lub tylko odmiany jednego gatunku] spotykane w Chinach, Japonii i na Taiwanie.
3.8.4 Glyptostrobus
Zrzucające na zimę liście drzewo dorastające 20-30 m wysokości, 70-120 cm średnicy pnia [Foto25]. Korona cylindryczna, dolne gałęzie lekko przewisające, górne bardzie wyprostowane. Kora gruba, szaro-brązowa, spękana łuskowato [Foto26]. Starsze drzewa w promieniu 6-7 m od pnia wytwarzają korzenie przydechowe [pneumatofory] - podobnie jak cypryśnik. Pędy dwojakie: krótko- i długopędy. Igły delikatne, jasnozielone, gdy młode, jesienią przebarwiają się na brązowo. Na długopędach - łuskowate, zachodzące na siebie, na krótkopędach - iglaste, sierpowate, u podstawy rozszerzone, czworokątne w przekroju, 8-12 mm długie, na jednorocznych pędach i młodych drzewach ułożone płasko w 2 rzędach [Foto27]. Kwiaty męskie zgrupowane na szczycie krótkopędów, żeńskie na długopędach, na krótkim ogonku [Foto28], jajowate, 8-12 mm długie, złożone z 3-6 łusek. Na środku każdej łuski haczykowata, szydlasta tarczka [Foto29, Foto30]. Nasiona jajowate, 5-6 mm długie, opatrzone niewielkim skrzydełkiem. Liścieni 4-5. Rodzaj monotypowy, zbliżony do Taxodium, ale wyróżniajacy się kształtem szyszek, łuskowatymi liśćmi i oskrzydlonym nasieniem.
Występuje w Chinach i Wietnamie na terenach podmokłych [chińska nazwa "shui song" oznacza sosnę wodną].
3.8.5 Metasekwoja - Metasequoia
Drzewa tego rodzaju były znane od dawna w formie skamielin [Foto31, Foto32], ale pierwotnie zaliczane do rodzaju Sequoia. W r. 1941 japoński paleontolog, S. Miki, na podstawie trzeciorzędowych znalezisk z wyspy Honsiu, stwierdził, że drzewa te różnią się bardzo od sekwoi ułożeniem pączków, oraz budową i ułożeniem liści, i opisał nowy rodzaj - Metasequoia. W tym samym, 1941 roku, w wiosce Madaoqi w południowo-wschodnim Syczuanie, w Chinach, T, Kan z Uniwersytetu w Nankinie, znalazł dziwne drzewo, w stanie bezlistnym, zwane przez okoliczną ludność "shui song" - sosną wodną. Dopiero w roku 1944, T. Wang z Centralnego Biura Badań Leśnych w Nankinie, pobrał próbki z tej samej lokalizacji. Był jednak przekonany, że okaz ten należy do rodzaju Glyptostrobus. Jednak badania przeprowadzone przez C.H. Wu, a potwierdzone przez prof. Wan-Chun Henga i dra H.H. Hu, jednoznacznie wykazały, ze jest to rodzaj dotychczas nieznany w żywej florze Chin. Fakt ten wywołał spore poruszenie w całym świecie wśród botaników, dendrologów i leśników. W roku 1946 zorganizowano 2 ekspedycje w celu zebrania większej ilości materiału oraz znalezienia kolejnych egzemplarzy. W efekcie zebrano sporo próbek, nasion i odkryto ponad 100 drzew tego gatunku. Zebrane nasiona w znacznej części trafiły do Arboretum Arnolda w styczniu 1948, gdzie podjęto pierwsze próby hodowli, oraz rozpowszechniono nasiona i siewki po innych ośrodkach badawczych Ameryki, Europy i Azji Wschodniej. W ten sposób pierwsze nasiona metasekwoi trafiły również do Polski, w 1949 roku, za pośrednictwem Kew Garden w Londynie, będąc źródłem pierwszych drzew, rosnących do dziś w ogrodach botanicznych Warszawy, Krakowa i w Kórniku [drzewo rosnące w Ogrodzie Botanicznym w Warszawie zostało uznane za pomnik przyrody]. Od tej pory metasekwoja rozpowszechniła się w Polsce dość szeroko, wykazując dużą odporność na nasze warunki klimatyczne.
Drzewo do 45 wysokości, z wysmukłym, strzelistym pniem [Foto33], u starszych egzemplarzy rozszerzonym u nasady, skarpiastym. Korona przez długi czas wąskostożkowata, w starszym wieku szeroka, zaokrąglona [Foto34]. Kora początkowo czerownawo-brązowa, później ciemniejąca brązowo-szara, łuszcząca się podłużnie już na młodych gałęziach [Foto35]. Gałęzie lekko przewisające. Pędy dwojakiego rodzaju - jedne trwałe, drewniejące z paczkami i nielicznymi liśćmi, inne - sezonowe, bez pączków, zielone, pokryte licznymi liśćmi. Rozgałęzienia ułożone naprzeciwlegle. Igły sezonowe, na młodych okazach 24-35(60) mm długości, na starszych krótsze (12 x 1,5 mm), miękkie, jasnozielone, ułożone grzebieniasto [Foto36]. Jesienią przebarwiają się na kolor złoto-czerwony lub ceglasty, zanim opadną wraz z sezonowymi pędami [Foto37, Foto38]. Kwiaty męskie liczne, owalne, 5 mm długie, zebrane w wiechy [Foto39]. Kwiaty żeńskie zaokrąglone lub cylindryczne [Foto40], 15-25 mm, na długich szypułkach pojedyńczo lub parami na bocznych pędach. Szyszki jajowate lub kuliste, złożone z 20-30 zdrewniałych łusek, z których jedynie środkowe są płodne [Foto41, Foto42]. Nasiona 4-5 mm długie, z dwoma wąskimi skrzydełkami po bokach. Liścieni zwykle 2.
Rodzaj monotypowy, spotykany w Chinach, w prowincjach Syczuan, Hubei i Hunan, na wysokości 700-1500 m, zwykle w miejscach zacienionych i wilgotnych, w wąwozach, nad strumieniami, na skraju pól ryżowych.
Zdjęcia:
Foto 1 © Murray Fagg
Foto 2,3,5 © Trevor Hinchliffe
Foto 4 © Patrick Knopf
Foto 6,7,8,9,14,16,21,22,23,28,29,30,40 © Armin Jagel
Foto 10,27 © NN
Foto 11 © Craig Hansen
Foto 12,13,18,19 © W.H. Hodge
Foto 15 © Pierre Mercan
Foto 17,36,38,41 © Adam Łapott
Foto 20,35 © John Frett
Foto 24,39 © W.J. Hayden
Foto 25 © Dennis Woodland
Foto 26 © C.J. Earle
Foto 31,32 © William C. Remember
Foto 33 © Michael Clayton
Foto 34 © Sichuan Institute of Biology
Foto 37 © Geoff Bryant
Foto 42 © Arboretum de Villardebelle
Adam Łapott
|
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}
){kind=link}